Γράφει ο Άκης Λιάντζουρας της AWGMeta
Υπάρχουν στιγμές μέσα στη Βουλή που δεν είναι απλώς κοινοβουλευτικές διαδικασίες. Δεν είναι τυπικές συνεδριάσεις. Δεν είναι ακόμη μία σελίδα στα πρακτικά, ακόμη μία ομιλία, ακόμη μία θεσμική υποχρέωση που περνά και χάνεται μέσα στον θόρυβο της ημέρας.
Υπάρχουν στιγμές που το κτίριο της Βουλής μοιάζει να βαραίνει από Ιστορία. Να τρίζουν αόρατα τα μάρμαρα. Να περνούν από την αίθουσα οι σκιές ανθρώπων που πλήρωσαν ακριβά το δικαίωμα να μιλάμε, να διαφωνούμε, να ψηφίζουμε, να υπάρχουμε πολιτικά χωρίς φόβο.
Μία τέτοια στιγμή ήταν η Ειδική Συνεδρίαση της Ολομέλειας στη μνήμη του Γρηγόρη Λαμπράκη. Και εκεί, ως εκπρόσωπος της Κυβέρνησης, ο Υφυπουργός Εσωτερικών Βασίλης – Πέτρος Σπανάκης δεν στάθηκε απλώς στο βήμα για να εκφωνήσει έναν θεσμικό λόγο. Στάθηκε απέναντι στην Ιστορία με σεβασμό, καθαρότητα και πολιτική ευθύνη.
Γιατί ο Γρηγόρης Λαμπράκης δεν είναι ένα όνομα παγιδευμένο σε κάποιο παλιό σχολικό βιβλίο. Δεν είναι μια φωτογραφία ασπρόμαυρη που την κοιτάμε με τη μισή προσοχή μας. Δεν είναι ένα μνημόσυνο της Μεταπολίτευσης. Είναι ένα νεύρο ζωντανό μέσα στο σώμα της Δημοκρατίας.
Γιατρός. Πρωταθλητής. Βαλκανιονίκης. Βουλευτής. Αγωνιστής της ειρήνης. Άνθρωπος που περπάτησε σχεδόν μόνος στη Μαραθώνια Πορεία Ειρήνης του 1963, όταν η εποχή ζητούσε σιωπή και εκείνος απάντησε με παρουσία. Άνθρωπος που έγινε σύμβολο όχι επειδή το επεδίωξε, αλλά επειδή η ζωή του συμπύκνωσε κάτι μεγαλύτερο από τον ίδιο: την ηθική αντοχή της Δημοκρατίας απέναντι στο σκοτάδι.
Και ο Βασίλης Σπανάκης, στην ομιλία του, έπιασε ακριβώς αυτό το νήμα. Δεν μίλησε για τον Λαμπράκη σαν να μιλούσε για ένα παρελθόν νεκρό. Μίλησε για ένα παρόν που ακόμη μας κρίνει. Για μια Δημοκρατία που δεν είναι δεδομένη, δεν είναι αυτόματη, δεν είναι διακοσμητικό πολίτευμα σε συνταγματικό χαρτί. Είναι καθημερινό καθήκον.
Η φράση του, «η Δημοκρατία δεν δολοφονείται», δεν ήταν απλώς τίτλος. Ήταν πολιτικό συμπύκνωμα. Από αυτά που δεν χρειάζονται υπερβολή, γιατί έχουν ήδη μέσα τους όλο το ηλεκτρικό φορτίο της Ιστορίας.
Διότι η Δημοκρατία πράγματι τραυματίζεται. Πληγώνεται. Συκοφαντείται. Εκβιάζεται. Δηλητηριάζεται από τον φανατισμό, τον κυνισμό, τη βία, την αδιαφορία. Αλλά δεν δολοφονείται όταν υπάρχουν θεσμοί που θυμούνται. Όταν υπάρχουν πολιτικοί που δεν φοβούνται να πουν ότι η βία κατά των εκπροσώπων του λαού είναι χτύπημα στο ίδιο το πολίτευμα. Όταν η Βουλή τιμά, διαχρονικά και διακομματικά, πρόσωπα όπως ο Γρηγόρης Λαμπράκης, ο Αλέκος Παναγούλης, ο Παύλος Μπακογιάννης.
Εδώ βρίσκεται και η πολιτική αξία της παρουσίας του Σπανάκη. Σε μια εποχή που ο δημόσιος λόγος έχει γίνει πολλές φορές πρόχειρος, υστερικός, κατακερματισμένος, εκείνος επέλεξε να μιλήσει με θεσμική μνήμη. Όχι με κομματικό μικρόμετρο. Όχι με εύκολη ρητορική. Αλλά με τη σοβαρότητα ανθρώπου που αντιλαμβάνεται ότι ο ρόλος του Υφυπουργού Εσωτερικών δεν περιορίζεται στη διοίκηση, στους δήμους, στις εγκυκλίους και στα προγράμματα. Περιλαμβάνει και κάτι βαθύτερο: την ευθύνη απέναντι στη δημοκρατική συνέχεια του κράτους.
Ο Σπανάκης, άλλωστε, δεν εμφανίστηκε από το πουθενά ως τυχαίος διαχειριστής μιας πολιτικής στιγμής. Είναι άνθρωπος με διαδρομή οργανωτική, κοινωνική, αυτοδιοικητική, κοινοβουλευτική. Γεννημένος στην Αθήνα, μεγαλωμένος στο Μοσχάτο, με καταγωγή από την Κρήτη και τη Λακωνία, με σπουδές στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και μεταπτυχιακές σπουδές στο City University του Λονδίνου, έχει διανύσει μια πορεία μέσα στους μηχανισμούς της κοινωνίας και της πολιτικής. Από τον ιδιωτικό τομέα και το Υπουργείο Οικονομικών μέχρι τον συνδικαλισμό, την αυτοδιοίκηση, τη Βουλή και σήμερα την κυβερνητική ευθύνη.
Αυτό έχει σημασία. Γιατί όταν ένας πολιτικός με τέτοια διαδρομή μιλά για μνήμη, δεν μιλά θεωρητικά. Μιλά ως άνθρωπος που ξέρει πως οι θεσμοί δεν είναι αφηρημένα πράγματα. Είναι άνθρωποι, διαδικασίες, συγκρούσεις, ευθύνες, νύχτες αγωνίας, αποφάσεις που παίρνονται όταν οι εύκολες απαντήσεις έχουν τελειώσει.
Και σε αυτή την ομιλία, ο Βασίλης Σπανάκης έκανε κάτι που σήμερα σπανίζει: απέδωσε τιμή χωρίς να ιδιοποιηθεί το σύμβολο. Δεν προσπάθησε να μικρύνει τον Λαμπράκη για να τον χωρέσει σε μια κομματική αφήγηση. Αντίθετα, τον ανέδειξε ως αυτό που πραγματικά είναι: ένα διαχρονικό πρότυπο ήθους, αγωνιστικότητας και αφοσίωσης στις δημοκρατικές αξίες.
Αυτό είναι πολιτικός πολιτισμός. Και στην Ελλάδα του θορύβου, της διαρκούς σύγκρουσης, των social media δικαστηρίων και της εύκολης οργής, ο πολιτικός πολιτισμός δεν είναι πολυτέλεια. Είναι πράξη αντίστασης.
Η αναφορά στη Μαραθώνια Πορεία Ειρήνης του 1963 δεν ήταν απλώς ιστορική λεπτομέρεια. Ήταν εικόνα. Ο Λαμπράκης να περπατά. Σχεδόν μόνος. Με το σώμα του να γίνεται επιχείρημα. Με την παρουσία του να γίνεται κραυγή. Με το βήμα του να λέει περισσότερα από όσα θα μπορούσε να πει οποιοδήποτε σύνθημα.
Και από την άλλη, έξι δεκαετίες μετά, η Βουλή. Το επίσημο κράτος. Η Ελληνική Δημοκρατία. Ένας Υφυπουργός Εσωτερικών να στέκεται στο βήμα και να λέει, με τον δικό του τρόπο, ότι αυτό το βήμα δεν σβήστηκε. Ότι η μνήμη δεν παραδόθηκε. Ότι το αίμα που χύθηκε δεν έγινε υποσημείωση. Ότι υπάρχουν ακόμη άνθρωποι μέσα στους θεσμούς που καταλαβαίνουν τι σημαίνει να τιμάς χωρίς να εκμεταλλεύεσαι, να θυμάσαι χωρίς να κραυγάζεις, να υπερασπίζεσαι χωρίς να διχάζεις.
Αυτό είναι το ουσιαστικό πολιτικό μήνυμα της ημέρας.
Ο Βασίλης Σπανάκης δεν έκανε απλώς μια δήλωση. Έστησε μια γέφυρα. Από τον Λαμπράκη στον Παναγούλη. Από τον Παναγούλη στον Μπακογιάννη. Από τα χρόνια της βίας και του παρακράτους στη σημερινή ανάγκη να προστατεύουμε τη Δημοκρατία όχι μόνο από τους φανερούς εχθρούς της, αλλά και από τη λήθη, τη χυδαιότητα, την απαξίωση, την τοξικότητα.
Και αυτό το έκανε με έναν λόγο που είχε το σπάνιο πλεονέκτημα της καθαρής θεσμικής τοποθέτησης. Δεν χρειάστηκε να φωνάξει. Δεν χρειάστηκε να καταγγείλει τους πάντες. Δεν χρειάστηκε να φορέσει τη μάσκα του υπερπατριώτη ή του υπερδημοκράτη. Αρκέστηκε στο ουσιαστικό: η Δημοκρατία χρειάζεται μνήμη. Χρειάζεται ενότητα απέναντι στη βία. Χρειάζεται θεσμική σοβαρότητα. Χρειάζεται ανθρώπους που να καταλαβαίνουν ότι η Ιστορία δεν είναι σκηνικό. Είναι ευθύνη.
Και ίσως γι’ αυτό η φράση «η Δημοκρατία δεν δολοφονείται» ακούστηκε τόσο δυνατή. Γιατί δεν είναι απλώς φράση για τον Γρηγόρη Λαμπράκη. Είναι φράση για κάθε εποχή που νομίζει ότι μπορεί να τελειώνει με τις ιδέες σκοτώνοντας τους ανθρώπους που τις κουβαλούν. Είναι απάντηση σε κάθε μηχανισμό φόβου. Σε κάθε μορφή πολιτικής βίας. Σε κάθε απόπειρα να μετατραπεί η διαφωνία σε εξόντωση.
Ο Λαμπράκης δολοφονήθηκε. Αλλά δεν νικήθηκε.
Και όταν ο Βασίλης Σπανάκης, εξήντα τρία χρόνια μετά, στέκεται στη Βουλή και τον τιμά με αυτόν τον τρόπο, το μήνυμα γίνεται ξανά παρόν. Όχι σαν μουσειακό έκθεμα. Σαν προειδοποίηση. Σαν υπόσχεση. Σαν όρκος θεσμικός.
Η Δημοκρατία δεν δολοφονείται όταν θυμάται.
Δεν δολοφονείται όταν τιμά.
Δεν δολοφονείται όταν οι εκπρόσωποί της, από όποια παράταξη κι αν προέρχονται, αναγνωρίζουν ότι υπάρχουν στιγμές πάνω από την κομματική καθημερινότητα.
Και η ομιλία του Βασίλη Σπανάκη για τον Γρηγόρη Λαμπράκη ήταν ακριβώς μία τέτοια στιγμή: μια στιγμή όπου η πολιτική ξαναβρήκε για λίγο το σοβαρό της πρόσωπο. Μια στιγμή όπου η Βουλή δεν μίλησε μόνο για το παρελθόν, αλλά για το μέτρο με το οποίο πρέπει να σταθούμε απέναντι στο μέλλον.
Γιατί η Ιστορία δεν ζητά από τους πολιτικούς να είναι αλάνθαστοι. Ζητά, όμως, να ξέρουν πότε πρέπει να σωπαίνουν με σεβασμό και πότε πρέπει να μιλούν με καθαρότητα.
Ο Βασίλης Σπανάκης, σε αυτή τη συνεδρίαση, έκανε το δεύτερο.
Και το έκανε σωστά.
